Viện bảo vệ thực vật/Plant Protection Research Institute (PPRI) - www.ppri.org.vn

                                                        Kính gửi: Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam

                                              BÁO CÁO KẾT QUẢ CHẨN ĐOÁN BỆNH VI-RÚT HẠI LÚA

                                      (Bệnh vi rút hại lúa tại các tỉnh miền Bắc và miền Trung, vụ Hè thu và vụ Mùa 2017)

Trong vụ lúa Hè thu  và vụ   Mùa 2017 dịch bệnh vi-rút hại lúa đã xuất hiện trở lại và bùng phát thành dịch, một số tỉnh đã phải công bố dịch và thành lập Ban chỉ đạo phòng chống dịch.  Trước nguy cơ này, Viện Bảo vệ thực vật (BVTV) đã đi điều tra, đồng thời phối hợp với các Chi cục Trồng trọt và BVTV các tỉnh để thu thập, chẩn đoán bệnh sớm nhằm đưa ra các khuyến cáo phù hợp cho mỗi địa phương. Viện đã  điều tra và thu thập được các dạng triệu chứng điển hình của các bệnh vi-rút trên lúa và giám định được các bệnh vi-rút sau:

Bệnh vàng lụi (Rice yellow stunt virus, RYSV) hay còn gọi vàng lá di động hoặc vàng lá tạm thời (Rice transitory yellowing virus, RTYV) do rầy xanh đuôi đen (Nephotettix virescens) làm môi giới truyền bệnh và truyền bệnh theo cơ chế bền vững. Bệnh đã từng gây hại phổ biến và bùng phát dịch cục bộ tại huyện Hiệp Hòa - Bắc Giang trong vụ Mùa của các năm 2009, 2010, 2013, 2014 và rải rác cùng kỳ ở nhiều địa phương khác nhưng nhẹ hơn. Vụ Mùa 2017,  bệnh tiếp tục xuất hiện và gây hại tại huyện Hiệp Hòa - Bắc Giang, một số xã thuộc tỉnh Bắc Ninh, Hà Nội và nhiều địa phương khác.

Bệnh lúa lùn sọc đen phương Nam (Southern rice black-streaked dwarf virus, SRBSDV) do rầy lưng trắng (Sogatella furcifera) làm môi giới truyền bệnh và truyền bệnh theo cơ chế bền vững. Năm 2009 (Vụ Hè thu và vụ Mùa) bệnh lần đầu tiên xuất hiện và đã gây thành dịch hại nghiêm trọng cho sản xuất lúa của 28 tỉnh/thành phố khu vực miền Bắc và miền Trung. Phú Yên là tỉnh xa nhất về phía Nam đã ghi nhận sự xuất hiện và gây hại của bệnh này. Vụ Mùa năm 2010, bệnh tiếp tục gây hại nhưng được quản lý tốt nên từ đó đến trước tháng  6 năm 2017, không ghi nhận được sự xuất hiện của bệnh lúa lùn sọc đen phương Nam trên đồng rộng.

Với sự bùng phát nhanh của bệnh và mật độ rầy lưng trắng (RLT) trên đồng ruộng ở một số tỉnh là rất cao (Bản tin của Đài Truyền hình Hải Phòng ngày 8/8/2017 cho biết, hiện nay toàn tỉnh có gần 3.000 ha bị nhiễm rầy lưng trắng lứa 5, mật độ trung bình từ 250 – 300 con/m², có nơi từ 1200 – 1500 con/m², cá biệt có những ruộng mật độ rầy lưng trắng lên đến 3000 con/m². So với cùng kỳ năm 2013, mật độ RLT xuất hiện 5 con/m²  đã gây hại lớn đến sản xuất lúa ở nhiều tỉnh, thì tại thời điểm này mật độ RLT ở Hải Phòng cao gấp 720 lần so với năm 2013). Trước yêu cầu  cấp bách của nhiều địa phương trong việc giám định bệnh, Viện Bảo vệ thực vật đã thu thập, nhận mẫu từ các địa phương gửi về để giám định bệnh, kết quả như sau:

Ghi chú:

GĐST: Gia đoạn sinh trưởng;  - : Âm tính; +: Dương tính; 0: Không giám định bệnh

 LXL (RGSV): Lùn xoắn lá; LLC (RRSV): Lùn lúa cỏ; LSĐPN (SRBSDV): Lùn sọc đen phương Nam; VL (RYSV): Vàng lụi

Kết luận

Kết quả giám định mẫu bệnh hại lúa của 8 tỉnh (Hải Phòng, Hải Dương, Nam Định, Ninh Bình, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Nghệ An và Hà Tĩnh) đã xác định được các bệnh vi rút hại lúa như sau:

Hải Phòng: mẫu bệnh dương tính với bệnh lùn sọc phương Nam là 5/6 mẫu giám định; bệnh vàng lụi 1/6 mẫu giám định.

Hải Dương, Vĩnh Phúc và Phú Thọ: 100% mẫu giám định đều dương tính với bệnh vàng lụi.

Nam Định, Ninh Bình, Nghệ An và Hà Tĩnh: 100% mẫu giám định đều dương tính với bệnh lùn sọc đen phương Nam

Trên đây là những thông tin cập nhật về tình hình bệnh lùn sọc đen phương Nam và bệnh vàng lụi hại lúa được Viện BVTV giám định và đã thông báo kết quả  đến các địa phương gửi mẫu. Mẫu của các tỉnh gửi về sẽ được giám định và cập nhật công bố trên Website: ppri.org.vn.   Viện BVTV xin trân trọng báo cáo và kính đề nghị Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam có ý kiến chỉ đạo cũng như cấp kinh phí để viện thu thập, giám định mẫu bệnh ở tất cả các tỉnh phía Bắc.

Xin trân trọng cám ơn!

PHỤ LỤC

MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRIỆU CHỨNG MẪU LÚA BỆNH

Hình 1. Triệu chứng cây lúa nhiễm vi rút vàng lụi (Rice yellow stunt virus, RYSV). Trái: triệu chứng lá biến vàng, khảm vàng từ lá dưới lên, từ chóp là và mép lá vào và triệu chứng cổ lá phía ngọn xít lại. Phải: Triệu chứng lá biến vàng, khảm vàng (lá với số từ 1 đến 4) so với lá cây lúa khỏe (số 5 và 6).

Hình 2. Triệu chứng cây lúa nhiễm vi rút lùn sọc đen phương nam (Southern rice black-streaked dwarf virus, SRBSDV) thu tại Nghệ An (A), Hà Tĩnh (B), Hải Phòng (C) và Ninh Bình (D).