Viện bảo vệ thực vật/Plant Protection Research Institute (PPRI) - www.ppri.org.vn

Thời gian gần đây, dịch sâu đục thân hại mía diễn ra tương đối nghiêm trọng tại Tây Ninh. Trước tình hình đó, từ ngày 25/9 – 30/9/2014, nhóm nghiên cứu sâu hại cây công nghiệp thuộc Bộ môn Côn trùng, Viện Bảo vệ thực vật đã có chuyến khảo sát điều tra, đánh giá tình hình gây hại của loài sâu này trên mía tại Tây Ninh. Kết quả bước đầu ghi nhận có tới 6 072,76 ha mía nhiễm sâu đục thân, chiếm 33% diện tích mía năm 2014 trên địa bàn tỉnh. trong đó diện tích mía bị hại nặng (21 - 50 % số cây bị hại) là 578,2 ha, rất nặng (> 50 % số cây bị hại) là 122,7 ha, tập trung ở một số địa phương như Châu Thành, Bến Cầu, Tân Châu... Sâu đục thân phát sinh gây hại chủ yếu trên các giống LK92-11, K95-156, K2000-89, K84-2000, K88-92, K94-2, K99-72, Khonkaen 3...

Dựa vào các tài liệu phân loại trên thế giới như tài liệu của tác giả Bleszynski 1970, kết quả giám định các đặc điểm của trứng, sâu non, nhộng, trưởng thành, cơ quan sinh dục đực... của loài sâu hại mía này, Viện Bảo vệ thực vật xác định đây là loài sâu đục thân mía 4 vạch đầu nâu (Chilo tumidicostalis Hampson), họ Ngài sáng: Pyralidae, bộ Cánh vảy: Lepidoptera (Đã được thẩm định bởi GS. TS Phạm Văn Lầm, nguyên trưởng bộ môn Chẩn đoán giám định dịch hại và thiên địch-Viện BVTV).

 Tên gọi khác:

Argyria tumidicostalis Hampson 1919: 448.

Chilo gemininotalis Hampson 1919: 59. [syn. Fletcher 1928].

Chilo tumidicostalis (Hampson): Kapur 1950: 401; Bleszynski, 1969: 14; 1970: 134.

Đặc điểm gây hại:

- Thời kỳ đâu, sâu non đục vào cây mía từ những lá ngọn xuống các lóng mía từ 3 – 5 từ trên xuống làm kích thích rễ đai mía và mầm lóng phát triển, làm cho lá ngọn khô.

- Thời kỳ sau, sâu non đục vào từng lóng riêng rẽ nhưng không làm khô lá ngọn.

Lóng mía bị sâu đục thân 4 vạch đầu nâu gây hại

(Nguồn ảnh: Nguyễn Tiến Quân, BM Côn trùng, Viện BVTV, 2014)

Hình thái:

- Trưởng thành: màu nâu nhạt, sải cánh trưởng thành đực là 24,58 mm, trưởng thành cái là 28,84 mm. Trên cánh có những chấm nhỏ, không có gân ngang.

 Trưởng thành đục thân C. tumidicostalis

(Nguồn ảnh: Nguyễn Tiến Quân, BM Côn trùng, Viện BVTV, 2014)

Trứng: Đẻ thành ổ 2 – 5 hàng dọc theo gân lá. Trứng có hình oval dẹt xếp chồng lên nhau. Khi mới đẻ, trứng có màu trắng, sau đó chuyển sang màu trắng vàng đen trước khi nở.

                               Trứng mới đẻ                                                    Trứng sắp nở

 (Nguồn ảnh: Nguyễn Tiến Quân, BM Côn trùng, Viện BVTV, 2014)

Sâu non: Sâu non màu kem nhạt, có những chấm to màu xám mờ trên lưng, xếp thàng 4 hàng dọc. Sâu non tuổi 1 dài 1,53mm, sâu non tuổi cuối dài 23,06 mm.

                      Sâu non đang nở                                         Sâu non tuổi lớn

(Nguồn ảnh: Nguyễn Tiến Quân, BM Côn trùng, Viện BVTV, 2014)

Nhộng: Màu nâu đỏ, sau đó chuyển sang màu nâu đen khi chuẩn bị vũ hóa. Nhộng đực dài khoảng 13 - 14 mm, nhộng cái dài khoản 17 mm.

                 Sâu làm nhộng trong lóng mía                        Nhộng đực và nhộng cái

 (Nguồn ảnh: Nguyễn Tiến Quân, BM Côn trùng, Viện BVTV 2014)

Theo một số tài liệu nước ngoài, thời gian các pha phát dục của sâu đục thân mía như sau:

Trưởng thành loài C. tumidicostalis sống khoảng 5 – 7 ngày; thời gian trứng khoảng 4,6 ngày; thời gian sâu non khoảng 26 ngày; giai đoạn nhộng khoảng 7,5 ngày.

Cũng theo một số tài liệu nước ngoài, sử dụng thuốc có hoạt chất fenvalerate 0.4% và malathion 10% để trừ C. tumidicostalis hại mía.  Sử dụng thuốc có hoạt chất monocrotophos-36 EC và phosphamidon-85 EC với nồng độ 1.00%  để xử lý hom giống (Deka et al. 1999a,b) và Sử dụng phosphamidon nồng độ 0.05% cho hiệu quả phòng trừ cao (Borah 1994).

Bộ môn Côn trùng, Viện Bảo vệ thực vật