Viện bảo vệ thực vật/Plant Protection Research Institute (PPRI) - www.ppri.org.vn

     Sáng ngày 31 tháng 10 năm 2025, tại xã Hải Quang, tỉnh Ninh Bình, Viện Bảo vệ thực vật phối hợp với FAO Việt Nam, Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Hậu, cùng Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Thái Sơn tổ chức Hội thảo đầu bờ tham quan mô hình “Sản xuất lúa cải tiến và phòng chống sâu bệnh hại bằng các giải pháp sinh học và tự nhiên (NBSs) nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao hiệu quả và tính bền vững của sản xuất lúa tại Việt Nam.”

Đại biểu tham quan đồng ruộng mô hình tại xóm Hải Điền, xã Hải Quang.

Thách thức của vụ mùa 2025: ảnh hưởng của bão và lũ lụt, sâu cuốn lá bùng phát mạnh

     Vụ mùa năm nay tại xã Hải Quang diễn ra trong điều kiện thời tiết bất lợi. Từ tháng 7 đến tháng 10 năm 2025, địa phương liên tiếp bị ba cơn bão lớn, gây mưa kéo dài, ngập úng cục bộ và độ ẩm cao - điều kiện thuận lợi cho nhiều đối tượng sinh vật hại phát sinh, đặc biệt là sâu cuốn lá nhỏ.

     Ông Phạm Hùng Kiền - Phó Chủ tịch UBND xã Hải Quang chia sẻ“Đây là năm sâu cuốn lá bùng phát mạnh nhất trong vòng nhiều năm trở lại đây, chỉ trong 10 ngày, từ mức 270–290 con/m² đã tăng vọt lên khoảng 750 con/m²”

     Tuy nhiên, các ruộng trong mô hình NBSs giữ được mức nhiễm thấp hơn rõ rệt so với ruộng ngoài mô hình, cây lúa phát triển khỏe, phục hồi nhanh sau bão, cho thấy tính ổn định và khả năng thích ứng vượt trội của giải pháp sinh học – tự nhiên trong điều kiện thời tiết có nhiều biến động.

Hiểu quả đồng ruộng được chứng minh bằng con số

     Mô hình được triển khai tại xóm Hải Điền, quy mô 05 ha (và 01 ha đối chứng ngoài mô hình), với sự tham gia của 25 hộ nông dân.

Các giải pháp NBSs được áp dụng đồng bộ gồm:

   - Giảm lượng giống, giảm lượng phân bón,

   - Sử dụng pheromone, chế phẩm sinh học, Protein, VDAL….

   - Áp dụng tưới ngập - khô xen kẽ và quản lý sinh vật hại tổng hợp (IPM).

Kết quả nổi bật:

     1. Số lần phun thuốc đã giảm từ 6 lần/vụ xuống 4 lần/vụ, trong đó 50% sử dụng thuốc sinh học.

     2. Lượng thuốc hóa học giảm hơn 13 lần về lượng (0,45 kg/lít/ha so với 6,2 kg/lít/ha).

     3. Mật độ rầy nâu giảm 41%, sâu cuốn lá nhỏ giảm 32%, bệnh khô vằn giảm 8,4% so với mô hình đối chứng.

    4. Sử dụng phân bón thế hệ mới, chỉ bón phân 1 lần/vụ. Lượng phân bón giảm 46,81%, chi phí sản xuất giảm đáng kể.

     5. Lợi nhuận tăng, môi trường đồng ruộng sạch, thiên địch phong phú hơn.

Ông Mai Văn Bản chia sẻ tại hội thảo

“Ruộng mô hình ít sâu bệnh, cây khỏe hơn, công phun thuốc giảm, năng suất vẫn ổn định và đỡ tốn kém hơn nhiều,” – ông Mai Văn Bản, nông dân tham gia mô hình chia sẻ.

Hội thảo đầu bờ tại UBND xã Hải Quang các đại biểu và nông dân thảo luận sôi nổi.

Nông dân đồng thuận – Chính quyền kỳ vọng

     Phần thảo luận tại hội trường đã trở thành điểm nhấn xúc động của hội nghị, khi ông Phạm Hùng Kiền – Phó Chủ tịch UBND xã Hải Quang hỏi:

“Nếu mô hình tiếp tục được triển khai, bà con có muốn tham gia không?”

Toàn bộ 100% nông dân đều giơ tay đồng ý.

Người dân khẳng định mô hình “Dễ làm, hiệu quả rõ rệt, cây khỏe, ít sâu bệnh và tiết kiệm chi phí”.

     Tuy nhiên, một vấn đề được bà con nêu ra là chuột phá hoại mùa màng – hiện đang là mối lo lớn của địa phương. Đồng chí Phó Chủ tịch xã bày tỏ mong muốn Viện Bảo vệ thực vật và FAO sớm có phương án sinh học và tự nhiên để kiểm soát chuột.

     Ngay tại Hội nghị, ông Phạm Văn Toản, đại diện FAO Việt Nam, đã ghi nhận kiến nghị của địa phương và cho biết:“FAO và Viện Bảo vệ thực vật sẽ xây dựng phương án kiểm soát chuột bằng giải pháp sinh học và tự nhiên, để có thể triển khai ngay trong vụ tới.”

GS.TS. Phạm Văn Toản, đại diện FAO Việt Nam phát biểu

Sự phối hợp “bốn cùng” tạo nên thành công

     Theo PGS.TS. Trịnh Xuân Hoạt, Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật, mô hình đạt được kết quả toàn diện nhờ phương châm “bốn cùng”:

“Cùng lập kế hoạch, cùng triển khai, cùng theo dõi, cùng đánh giá – giúp mọi hoạt động sát thực tế, có sự đồng thuận và minh bạch giữa nhà khoa học, chính quyền và người dân.”

     Công tác chỉ đạo kỹ thuật, giám sát đồng ruộng và hướng dẫn nông dân được thực hiện bài bản, liên tục. Việc cung ứng vật tư đúng thời gian, đúng chủng loại và đạt chất lượng đã góp phần quan trọng vào thành công chung.

Cán bộ kỹ thuật theo dõi sát sao tình hình sâu bệnh hại trong mô hình

Bà con nông dân đồng hành cùng cán bộ trong công tác chăm sóc và phòng chống sâu bệnh hại

     Mô hình sản xuất lúa cải tiến và phòng chống sâu bệnh hại bằng các giải pháp sinh học và tự nhiên (NBSs) tại xã Hải Quang không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn mà còn giảm phát thải CO₂, bảo tồn thiên địch, cải thiện độ phì của đất, góp phần thúc đẩy nền nông nghiệp xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

“Thành công của mô hình Hải Quang là bước đệm để Viện và FAO nhân rộng các giải pháp sinh học – tự nhiên tại nhiều địa phương khác trong vùng Đồng bằng sông Hồng” PGS.TS Trịnh Xuân Hoạt nhấn mạnh.

PGS.TS. Trịnh Xuân Hoạt, Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật phát biểu tại hội thảo.

    Hoạt động này nằm trong khuôn khổ Dự án FAO “Tăng cường năng lực và khả năng của Chính phủ, các đối tác và các bên liên quan trong việc quản lý sinh vật ngoại lai gây hại thông qua áp dụng các giải pháp quản lý sinh vật hại nông nghiệp sinh thái bền vững và phù hợp, đặc biệt tập trung vào các giải pháp dựa vào thiên nhiên (NBSs)” (TCP/RAS/3907).

Lãnh đạo Viện Bảo vệ thực vật, đại diện FAO Việt Nam và

chính quyền địa phương chụp ảnh lưu niệm cùng nông dân tại hội thảo.

     Mô hình NBSs tại xã Hải Quang, tỉnh Ninh Bình là minh chứng điển hình cho hướng đi nông nghiệp sinh thái bền vững, gắn kết khoa học với thực tiễn, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, cộng đồng và môi trường. 

     Thành công của mô hình một lần nữa khẳng định vai trò của Viện Bảo vệ Thực vật trong việc đồng hành cùng FAO và địa phương xây dựng nền nông nghiệp an toàn, thích ứng với biến đổi khí hậu và thân thiện với tự nhiên.