Quản lý hiệu lực của thuốc BVTV: "Chìa khóa" từ nhãn MoA và chiến lược luân phiên bền vững

Ngày đăng : 28/04/2026

Ngày 24/4/2026, tại Hà Nội, Viện Bảo vệ thực vật (PPRI) đã phối hợp cùng Hiệp hội CropLife tổ chức Hội thảo tham vấn khoa học với chủ đề: “Sử dụng thuốc BVTV luân phiên theo Phương thức tác động nhằm duy trì hiệu lực sinh học và quản lý sinh vật hại theo hướng bền vững”.

Hội thảo có sự tham gia của hơn 60 đại biểu, gồm các lãnh đạo ngành, chuyên gia quốc tế và các nhà khoa học hàng đầu, như: GS.TS. Nguyễn Hồng Sơn – Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam; TS. Nguyễn Văn Liêm – Viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật; PGS.TS. Trịnh Xuân Hoạt – Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật; TS. Nguyễn Trường Thành; TS. Đào Bách Khoa; bà Marie Goh – Phó Giám đốc Stewardship & Hợp tác CropLife châu Á; cùng đại diện CropLife Quốc tế, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, các chuyên gia độc lập và nhà khoa học trong nước (GS.TS. Phạm Văn Lầm, GS.TS. Phạm Văn Toản, PGS.TS. Nguyễn Trần Oánh, PGS.TS. Nguyễn Văn Viên, PGS.TS. Nguyễn Kim Vân v.v…).

Tính kháng thuốc BVTV – Thách thức ngày càng gia tăng

Tại hội thảo tham vấn, các chuyên gia nhận định tình trạng sinh vật hại kháng thuốc bảo vệ thực vật đang trở thành thách thức nghiêm trọng đối với sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực toàn cầu. Tính kháng là khả năng di truyền của một số cá thể trong quần thể sinh vật hại có thể sống sót sau khi sử dụng thuốc.

Đáng chú ý, tốc độ hình thành tính kháng hiện nay đang nhanh hơn nhiều so với tốc độ nghiên cứu và phát triển hoạt chất mới. Điều này kéo theo nhiều hệ lụy như:

(1) Thiệt hại tài chính: Ước tính tại Hoa Kỳ, thiệt hại do kháng thuốc BVTV lên tới 10 tỷ USD mỗi năm.

(2) Giảm hiệu quả sản xuất: Nông dân thường có xu hướng tăng liều lượng, kết hợp thuốc và tăng số lần phun khi thấy thuốc giảm hiệu lực, dẫn đến chi phí tăng cao nhưng năng suất và chất lượng nông sản lại giảm.

(3) Mất dần công cụ quản lý: Các giải pháp BVTV sẵn có bị vô hiệu hóa, gây áp lực lên hệ thống kiểm soát sinh vật hại. Khi một loại hoạt chất không còn hiệu quả sẽ kéo theo nhiều hệ lụy cho sản xuất cũng như tăng đáng kể chi phí để phát triển sản phẩm mới.

Ghi nhãn MoA – “Ngôn ngữ chung” trong quản lý tính kháng

Một trong những giải pháp trọng tâm được thảo luận tại hội thảo là luân phiên thuốc dựa trên Phương thức tác động (Mode of Action – MoA).

1. Ghi nhãn MoA – Bước tiến trong quản lý hiệu lực của thuốc BVTV, CropLife Quốc tế đã tiên phong thúc đẩy việc chuẩn hóa biểu tượng MoA trên nhãn thuốc BVTV. Thay vì chỉ dựa vào tên thương mại hay hoạt chất, các sản phẩm sẽ được gán số hoặc chữ cái đại diện cho nhóm cơ chế tác động (Ví dụ: Nhóm 1A, 6A...). Điều này giúp:

+ Đại lý bán thuốc, đội ngũ kỹ thuật, nhà quản lý cũng như nông dân sẽ dễ dàng nhận diện và phân biệt các nhóm thuốc khác nhau dựa trên mã số được ghi trên nhãn.

+ Tránh việc sử dụng lặp lại các loại thuốc có cùng phương thức tác động, từ đó kéo dài hiệu lực của thuốc và hạn chế sự hình thành quần thể sâu, bệnh kháng thuốc.

2. Xu hướng toàn cầu và tại Việt Nam về việc ghi nhãn MoA đã trở thành quy định bắt buộc hoặc thực tế phổ biến tại nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Úc, Brazil và nhiều nước Đông Nam Á như Thái Lan, Indonesia, Philippines. Tại hội thảo, các đại diện từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cũng đã chia sẻ về các quy định hiện hành và định hướng cập nhật hệ thống văn bản pháp luật nhằm thúc đẩy sử dụng thuốc an toàn, hiệu quả gắn liền với chương trình IPM/IPHM.

Trong phiên thảo luận, các nhà khoa học đã phân tích sâu về cơ chế kháng thuốc của sinh vật hại, bao gồm kháng chuyển hóa (enzyme giải độc), thay đổi đích tác động, hay thậm chí là thay đổi hành vi để tránh tiếp xúc với thuốc.

TS. Nguyễn Trường Thành và TS. Đào Bách Khoa nhấn mạnh rằng việc hiểu rõ cơ chế tác động không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc BVTV mà còn hỗ trợ tích hợp các giải pháp sinh học, giống kháng và biện pháp canh tác bền vững.

Tại phiên tọa đàm, phần 2 của chương trình, các diễn giả thống nhất rằng việc ghi mã số phương thức tác động trên nhãn thuốc trong thời gian tới có thể trở thành xu thế tất yếu. Cách tiếp cận này sẽ giúp nông dân chủ động hơn trong lựa chọn và sử dụng thuốc BVTV, giảm phụ thuộc vào kinh nghiệm hoặc tư vấn thiếu đồng nhất từ thị trường.

Hướng tới quản lý sinh vật hại bền vững

Hội thảo tham vấn khoa học cùng thống nhất quan điểm về quản lý tính kháng nhằm nâng cao hiệu lực của thuốc BVTV không chỉ là trách nhiệm của nhà khoa học hay doanh nghiệp mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hệ thống khuyến nông và người sản xuất.

Việc chuẩn hóa thông tin MoA trên nhãn thuốc BVTV được xem là một “ngôn ngữ chung”, góp phần giúp cộng đồng nông nghiệp sử dụng thuốc BVTV thông minh hơn, bảo vệ hiệu lực của các giải pháp hiện có và hướng tới nền nông nghiệp bền vững.

Một số hình ảnh buổi Hội thảo tham vấn

TS. Lê Mai Nhất – Viện Bảo vệ thực vật giới thiệu đại biểu tham dự Hội thảo tham vấn

Phát biểu chào mừng và khai mạc Hội thảo của PGS.TS. Trịnh Xuân Hoạt – Phó Viện trưởng Viện BVTV

Bà Marie Goh, Phó Giám Đốc, Phụ trách Stewardship & Hợp tác CropLife Châu Á – Phát biểu chào mừng Hôi thảo tham vấn khoa học

Bà Nguyễn Thị Thu Hà - Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật – Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình bày bài tham luận “Quy định về quản lý và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thực tiễn áp dụng IPM và định hướng triển khai chương trình tập huấn tại Việt Nam